Wat is een kooldraadlamp?

De kooldraadlamp, de oervorm van de gloeilamp

Antieke gloeilamp

Antieke gloeilamp

De kooldraadlamp is feitelijk de oervorm van de gloeilamp. De gloeidraad werd in het allereerste begin gemaakt van koolstof, afkomstig van bamboe, zijde, cellulose of metalen, zoals platina of osmium. Later werd overgestapt op het beter geschikte wolfraam. Toch werd de kooldraadlamp nog tot 2007 gemaakt door Philips en tot op de dag van vandaag elders in de wereld vanwege de decoratieve uitstraling. Een kooldraadlamp ziet er bijzonder uit en geeft mooi warm licht. De lage lichtopbrengst wordt nu juist als een groot voordeel beschouwd. Het rendement is namelijk laag. De lamp produceert meer warmte dan licht, reden waarom ze als mileuonvriendelijk worden beschouwd. Ook is de kooldraad zeer gevoelig. Men dient uiterst voorzichtig met de lampen om te gaan, omdat de kooldraad snel breekt.

De techniek van de kooldraadlamp

Edisons schets van zijn gloeilamp

Edisons schets van zijn gloeilamp

In een glazen bol wordt een kooldraad, ook wel filament genoemd, met een elektrische stroom verhit tot een zeer hoge temperatuur. Zodra de kooldraadlamp op een spanningsbron wordt aangesloten gaat door de gloeidraad stroom lopen, waardoor deze zo sterk wordt verhit dat er licht ontstaat. Belangrijke eigenschap van de glazen bol is dat hij zuurstofarm is. Zou de bol gewoon lucht bevatten, dan zou de kooldraad direct doorbranden.

Thomas Edison

Thomas Edison

Thomas Edison

Menigeen denkt dat Thomas Edison de uitvinder van de gloeilamp is, maar feitelijk weet niemand precies wie de eerste gloeilamp maakte. De gloeilamp ontstond als een proces waaraan velen bijdroegen, waaronder ook Thomas Edison. Op zijn conto kan wel de perfectionering geschreven worden alsook het commerciële succes van de gloeilamp. Naast Edison worden ook de Rus Alexander Lodygin (1872) en de Engelsman Joseph Swan (1878) genoemd als uitvinder van de gloeilamp. In 1874 werd in Canada een patent verleend aan Henry Woodward en Mathew Evans voor een lamp bestaande uit koolstof staven gemonteerd in een met stikstof gevulde glazen cilinder. Ze slaagden er echter niet in om hiervan een commerciëel succes te maken en verkochten het patent in 1879 aan Thomas Edison.

De kooldraadlamp – nog steeds populair

Moderne kooldraadlamp

Moderne kooldraadlamp

De lichtopbrengst van de aanvankelijke kooldraadlampen was zo laag dat met name Duitse wetenschappers op zoek gingen naar betere gloeidraden. Dit werd uiteindelijk het wolfraam. Toch blijven de kooldraadlampen tot op de dag van vandaag geproduceerd worden voor speciale, vooral decoratieve toepassingen waarbij de lage lichtopbrengst als een voordeel wordt beschouwd en bijdraagt aan een nostalgische sfeer. Kooldraadlampen zijn dan ook nog volop te koop in onze webwinkel.

Lampje leeft, leve Lampje

Als het om lampjes gaat, steken wij graag ons licht op op internet. Al surfend kwamen we uit bij de site van Opinieleiders met een belangwekkend artikel over Lampje, het slimme hulpje van de stripfiguur Willie Wortel. De Opinieleiders schrijven:

Zoals bekend is Lampje het hulpje van Willie Wortel. Zij zijn beiden geschapen door Carl Barks. Willie Wortel komt in Nederland voor het eerst voor in Donald Duck nr. 12 van 1953, maar zonder Lampje. Dit verhaal is herdrukt in het album “Donald Duck als kampeerder”en het is het tweede verhaal waarin Willie Wortel optrad. Het eerste verhaal met Willie Wortel verscheen een paar weken later in de Nederlandse Donald Duck, en wel in nr. 17 van 1953. Ook hierin nog geen Lampje. Dit verhaal is herdrukt in “Donald Duck als krachtpatser”, als tweede verhaal in dat album.

Lees verder op Opinieleiders en klik onderaan het artikel ook de links aan naar meer wetenswaardigheden over Lampje en Willie Wortel. Wij hebben ons er prima mee vermaakt.

Prêt à jeter – Ready to throw – een documentaire

Prêt à jeter – Ready to throw

ARTE France, Televisión Española en Televisió de Catalunya maakten een interessante documentaire over de voorgeprogrammeerde levensduur van consumentenproducten. De gloeilamp, met een levensduur van ca. 1000 branduren, speelt hierin een hoofdrol. De gesproken taal is Frans, maar men hoort ook Spaans, Engels en Catalaans met Franstalige ondertitels. Ook de beroemde gloeilamp in de brandweerkazerne van Livermore (Californië, USA) komt aan bod in deze film:

Directe link naar Prêt à jeter – Ready to throw (YouTube)

‘Lang leve de gloeilamp’- deel 2

Eerder berichtten wij over de expositie ‘Lang leve de gloeilamp’ bij Ernst & Arno van Dongen Interieur & Bouwkunst in Amsterdam. Het is een sympathieke mini-expositie, waarvan we hier een aantal foto’s tonen (een klik op één van de foto’s opent een diavoorstelling):

Kooldraadlamp Ferrowatt
Arghaphoto Bolletjes
Elka Photolita
Sol Verpakking golfkarton

De tentoonstelling is nog voor onbepaalde tijd te bekijken op de Josef Israëlskade 44, Amsterdam. Dit is pal naast de ingang van het Okurahotel.

De Langst Brandende Gloeilamp Ooit!

Dit is wat ze noemen…

An Amazing Discovery, Jim!

Livermore Light Bulb - © Centennial Bulb Org

Livermore Light Bulb

De oudste gloeilampen hadden een levensduur van ca. 150 uur. Bij hedendaagse gloeilampen mag je rekenen op ca. 1000 uur. Maar wat te denken van Livermore’s Centennial Light? Dit is een gloeilamp waarvan beweerd wordt dat hij al bijna 110 jaar onafgebroken brandt! En op 18 juni 2011 is het zover: dan brandt de lamp in de brandweerkazerne nr. 6 in Livermore, Californië (oostelijk van San Francisco) precies 110 jaar.

De beroemde lamp van dichtbij

De beroemde lamp van dichtbij

Deze bijzondere lamp heeft ondertussen zijn plekje in het Guiness Book of Records verdiend, was te zien in een aflevering van de Myth Busters en speelde de hoofdrol in een voorleesboek voor kinderen The Firehouse Light door Janet Nolan. Uit dit boek:

Finding firefighting equipment in the dark was not easy. Then one day a businessman gave the firefighters a gift. No longer would they have to waste time lighting lanterns. A wire burning inside a ball of glass would light the way. Day after day, year after year, the lightbulb did not burn out.

En toen internet zijn intrede deed, kreeg het dapper brandende gloeilampje boven de brandweerauto’s zijn eigen homepage. Met een webcam! Jammer alleen dat de webcam na drie jaar kapot ging. Nu hangt er dus een nieuwe webcam.

Webcam Livermore's Centennial Light

Live webcam - Livermore's Centennial Light

Is de lamp ooit uit geweest? Oh, zeker. De lamp moest een paar keer verhuisd worden, soms van de ene naar de andere verdieping, soms ook van de ene kazerne naar een andere kazerne in de stad. Oorspronkelijk had de lamp een vermogen van 60 watt, nu brandt hij met een vermogen van een bescheiden 4 watt en dient als nachtlampje op zijn huidige plek boven de brandweerauto’s in de kazerne nummer 6.

Kun je de lamp met eigen ogen zien? Natuurlijk, daar dient de webcam voor. Maar ook kun je ter plaatse een kijkje nemen. Maar alleen als er een brandweerman aanwezig is. Loop naar de achterkant van de kazerne en druk op de bel. Mocht er niet opengedaan worden, dan kun je de lamp nog altijd bekijken door het raam aan de linkerkant van de gevel. Het adres van de kazerne is:

Fire Station #6
4550 East Avenue
Livermore, California
Verenigde Staten
www.centennialbulb.org

Korte geschiedenis van de gloeilamp

1801 – Humphry Davy

Humphry Davy

Humphry Davy

1801 – De Britse scheikundige Humphry Davy experimenteert met elektrisch licht met behulp van een platinadraad, die echter meteen verbrandt. Hij geldt ook als de uitvinder van de booglamp, waarbij een witgloeiende vlam tussen twee staven houtskool ontstaat wanneer men de staven met een elektrische stroom voedt.

1879 – Thomas Alva Edison

Thomas Alva Edison

Thomas Alva Edison

1879 – De Amerikaan Thomas Alva Edison brengt een gloeilamp met kooldraad op de markt. Deze lamp had al een schroeffitting en kon 150 uur branden. Vergelijk dit met de 1000 branduren van een moderne gloeilamp.

1854 – Heinrich Göbel

Heinrich Göbel

Heinrich Göbel

Toch was dit niet de allereerste gloeilamp, want al in 1854 had de Duitser Heinrich Göbel de luchtledige gloeilamp bedacht. Het octrooi van Edison kon hij dan ook met succes aanvechten en heden ten dage wordt Göbel algemeen als de uitvinder van de gloeilamp erkend.

De komst van de gloeilamp betekende vooral in de eerste helft van de twintigste eeuw het einde van de gas- en olielampen.